قیل و قال علم

روزنوشت های علمی من

با سلام
یکصد و نوزدهمین نشست باشگاه فیزیک انجمن فیزیک ایران، ساعت 17 روز دوشنبه 5 آبان‌ماه 1393 در سالن آمفی تئاتر دانشکده فیزیک دانشگاه تهران (انتهای خیابان کارگرشمالی) برگزار خواهد شد.
در آغاز آقای دکتر علیرضا بهرامپور از دانشگاه صنعتی شریف، درباره «جایزه نوبل برای نور آبی» سخن خواهند گفت. سپس آقای دکتر خسرو حسنی از دانشگاه تهران پرسش ماه را مطرح خواهند کر� � و آقای ایمان مهیایه از دانشگاه صنعتی شریف جدیدترین اخبار فیزیک در ماه گذشته را به آگاهی حاضران خواهند رساند.
سپاسگزار خواهیم شد پوستر باشگاه را در محل تحصیل خود برای آگاهی دوستانتان نصب کنید.
http://www.psi.ir/html/acts/bashgah/poster.asp?s=119&city=tehran


با احترام
انجمن فیزیک ایران

+ نوشته شده در  پنجشنبه یکم آبان 1393ساعت 8:59  توسط یاسمن فرزان 

Dear Colleagues,

The Ohio State University Departments of Astronomy and Physics invite applications for Postdoctoral Fellows in the Center for Cosmology and AstroParticle Physics (CCAPP).  We would greatly appreciate your bringing the ad below to the attention of suitable candidates.

Best regards,
John

-- 
------------------------------------------------------------------------------------------------------
John Beacom
Professor and Director of CCAPP (http://ccapp.osu.edu)
Department of Physics and Department of Astronomy
Ohio State University
email: beacom.7@osu.edu, phone: (614) 247 - 8102
Dept. of Physics, OSU, 191 W. Woodruff Ave., Columbus, OH 43210
------------------------------------------------------------------------------------------------------



Postdoctoral Fellows in the Ohio State Center for Cosmology and AstroParticle Physics (CCAPP)

A successful candidate should be able to carry out a vigorous independent research program in theoretical, observational, or experimental cosmology, astroparticle physics, or astrophysics, interacting with researchers in CCAPP and other institutions while utilizing extensive CCAPP resources and infrastructure.  We have recently welcomed three new faculty: Linda Carpenter, Chris Hirata, and Annika Peter.  Two more new faculty will be arriving soon: Adam Leroy and Laura Lopez.

 
CCAPP has strong efforts in theoretical work, including on dark energy, large-scale structure, Galactic dynamics and substructure, cosmic microwave background anisotropies, gravitational lensing, dark matter, cosmic rays, gamma rays, neutrinos, nucleosynthesis, stellar physics, supernovae, gamma-ray bursts, and active galactic nuclei.

 

CCAPP's multi-messenger research initiatives include institutional affiliations with the Dark Energy Survey (DES), Sloan Digital Sky Survey (SDSS-III & IV ), Fermi Gamma-ray Space Telescope, Pierre Auger Observatory, ANtarctic Impulsive Transient Antenna (ANITA), Askaryan Radio Array (ARA), and IceCube.  CCAPP also has efforts in the time-domain astronomy of stars, quasars, and supernovae, including using the Large Binocular Telescope and the All Sky Automated Survey for Supernovae (ASAS-SN). 

 

Appointments will be for Regular (3 year) or Long-Term (5 year) Fellowships.  In addition to competitive salaries, these positions come with substantial independent research budgets.  Applicants will be considered for both appointment levels as well as for other postdoctoral positions.  Women and members of other underrepresented groups are especially encouraged to apply.
 
Applications will be reviewed after November 15, 2014; we strongly recommend that all materials arrive by this date, though later submissions will be considered.


See http://ccapp.osu.edu/jobs.html for details.

+ نوشته شده در  جمعه یازدهم مهر 1393ساعت 11:19  توسط یاسمن فرزان 

مطلب زیر را از اینجا برداشتم.

 

Dark matter or pulsars? AMS hints it's neither

.

 

Yesterday AMS-02 updated their measurement of cosmic-ray positron and electron fluxes. The newly published data extend to positron energies 500 GeV, compared to 350 GeV in the previous release. The central value of the positron fraction in the highest energy bin is one third of the error bar lower than the central value of the next-to-highestbin.  This allows the collaboration to conclude that the positron fraction has a maximum and starts to decrease at high energies :]  The sloppy presentation and unnecessary hype obscures the fact that AMS actually found something non-trivial.  Namely, it is interesting that the positron fraction, after a sharp rise between 10 and 200 GeV, seems to plateau at higher energies at the value around 15%.  This sort of behavior, although not expected by popular models of cosmic ray propagation, was actually predicted a few years ago, well before AMS was launched.  

Before I get to the point, let's have a brief summary. In 2008 the PAMELA experiment observed a steep rise of the cosmic ray positron fraction between 10 and 100 GeV. Positrons are routinely produced by scattering of high energy cosmic rays (secondary production), but the rise was not predicted by models of cosmic ray propagations. This prompted speculations of another (primary) source of positrons: from pulsars, supernovae or other astrophysical objects, to  dark matter annihilation. The dark matter explanation is unlikely for many reasons. On the theoretical side, the large annihilation cross section required is difficult to achieve, and it is difficult to produce a large flux of positrons without producing an excess of antiprotons at the same time. When theoretical obstacles are overcome by skillful model building, constraints from gamma ray and radio observations disfavor the relevant parameter space. Even if these constraints are dismissed due to large astrophysical uncertainties, the models poorly fit the shape the electron and positron spectrum observed by PAMELA, AMS, and FERMI (see the addendum of this paper for a recent discussion).
Pulsars, on the other hand, are a plausible but handwaving explanation: we know they are all around and we know they produce electron-positron pairs in the magnetosphere, but we cannot calculate the spectrum from first principles.

But maybe primary positron sources are not needed at all? The old paper by Katz et al. proposes a different approach. Rather than starting with a particular propagation model, it assumes the high-energy positrons observed by PAMELA are secondary, and attempts to deduce from the data the parameters controlling the propagation of cosmic rays. The logic is based on two premises. Firstly, while production of cosmic rays in our galaxy contains many unknowns, the production of different particles is strongly correlated, with the relative ratios depending on nuclear cross sections that are measurable in laboratories. Secondly, different particles propagate in the magnetic field of the galaxy in the same way, depending only on their rigidity (momentum divided by charge). Thus, from an observed flux of one particle, one can predict the production rate of other particles. This approach is quite successful in predicting the cosmic antiproton flux based on the observed boron flux. For positrons, the story is more complicated because of large energy losses (cooling) due to synchrotron and inverse-Compton processes. However, in this case one can make the  exercise of computing the positron flux assuming no losses at all. The result correspond to roughly 20% positron fraction above 100 GeV. Since in the real world cooling can only suppress the positron flux, the value computed assuming no cooling represents an upper bound on the positron fraction.

Now, at lower energies, the observed positron flux is a factor of a few below the upper bound. This is already intriguing, as hypothetical primary positrons could in principle have an arbitrary flux,  orders of magnitude larger or smaller than this upper bound. The rise observed by PAMELA can be interpreted that the suppression due to cooling decreases as positron energy increases. This is not implausible: the suppression depends on the interplay of the cooling time and mean propagation time of positrons, both of which are unknown functions of energy. Once the cooling time exceeds the propagation time the suppression factor is completely gone. In such a case the positron fraction should saturate the upper limit. This is what seems to be happening at the energies 200-500 GeV probed by AMS, as can be seen in the plot. Already the previous AMS data were consistent with this picture, and the latest update only strengthens it.

So, it may be that the mystery of cosmic ray positrons has a simple down-to-galactic-disc explanation. If further observations show the positron flux climbing  above the upper limit or dropping suddenly, then the secondary production hypothesis would be invalidated. But, for the moment, the AMS data seems to be consistent with no primary sources, just assuming that the cooling time of positrons is shorter than predicted by the state-of-the-art propagation models. So, instead of dark matter, AMS might have discovered models of cosmic-ray propagation need a fix. That's less spectacular, but still worthwhile.

Thanks to Kfir for the plot and explanations.

پی نوشت:

در مورداین مقاله که با لحن تایید آمیزی در نوشته ی بالا از آن یاد شده می خواهم خاطره ای بگویم. چند سال پیش  یک همایش در آی-سی-تی-پی در همین زمینه هابرگزار شد. در آن نویسندگان این مقاله کسی دعوت نشده بود و به این مقاله و دیدگاه محافظه کارانه ی آن هم اشاره ای نشد. من در بین جلسات با یکی از متخصصین درجه یک دنیا که در این زمینه کار می کنه در مورد مقاله صحبت کردم و او گفت عدم قطعیت هایی که در آن مقاله برای انتشار ذرات باردار در کهکشان در نظر گرفته شده زیادی گل وگشاد هست. اما ظاهرا نتایج جدید در جهت تایید آن هست. البته تا تایید قطعی راه زیاد هست. صبر کنیم ببینیم داده های بیشتر چی می گن!

پی نوشت دوم: از اصطلاح a simple down-to-galactic-disc explanation

نویسنده خوشم اومد. از down-to-earthکه به معنای افتاده و خاکی خودمون هست تقلید کرده. جستر در ساختن این اصطلاح  ذوق به خرج داده!

+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم شهریور 1393ساعت 12:34  توسط یاسمن فرزان 



با سلام
به آگاهی می‌رساند یکصدوهجدهمین نشست باشگاه فیزیک تهران ساعت ۱۷ روز دوشنبه 7 مهر‌ماه 1393 در سالن آمفی‌تئاتر دانشکده فیزیک دانشگاه تهران (انتهای خیابان کارگرشمالی) برگزار خواهد شد.
در باشگاه فیزیک این ماه آقای دکتر حمیدرضا سپنجی از دانشگاه شهید بهشتی درباره «آیا ابعاد جهان بیش از آن است که می‌بینیم» خواهند گفت.
ساعت 18:20 آقای دکتر خسرو حسنی از دان شگاه تهران پرسش ماه را مطرح خواهند کرد و پس از آن آقای ایمان مهیایه از دانشگاه صنعتی شریف اخبار مهم چند هفته گذشته را به آگاهی حاضران خواهند ‌رساند.
یادآوری می‌شود که مخاطبان باشگاه علاقه‌مندان به فیزیک هستند و از شما درخواست می‌شود که با فرستادن این نامه به دوستان خود یا چاپ و نصب پوستر باشگاه در محل کار خود دیگر علاقه‌مندان فیزیک را آگاه کنید.

با احترام
انجمن فیزیک ایران

+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم شهریور 1393ساعت 11:52  توسط یاسمن فرزان 

یادآوری می کنم که هفته بعد یکشنبه کارگاهی در مورد ماده تاریک و لپتوجنسیس داریم. ثبت نام و هزینه ثبت نام هم نداره. هرکسی خواست تشریف بیاره.

اطلاعات بیشتر در این سایت موجود است.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم شهریور 1393ساعت 16:4  توسط یاسمن فرزان 

  arXiv:1409.3889 [pdf, ps, other]
Implications of a nonvanishing $Z γγ$ vertex on the $H\to γγγ$ decay
Comments: 4 pages, 1 figure
Subjects: High Energy Physics - Phenomenology (hep-ph)

The $Z\to \gamma \gamma$ and $H\to \gamma \gamma \gamma$ decays are strictly forbidden in the Standard Model, but they can be induced by theories that violate Lorentz symmetry or the CPT theorem. By assuming that a nonvanishing $Z\gamma \gamma$ vertex is induced in some context of new physics, and by analyzing the reaction $H\to \gamma Z^*\to \gamma \gamma \gamma$ in the $Z$ resonance, we obtain an estimation for the branching ratio of the $H\to \gamma \gamma \gamma$ decay. Specifically, it is found that $BR(H\to \gamma \gamma \gamma)\lesssim BR(H\to \gamma Z)BR_{Exp}(Z\to \gamma \gamma)$, which is of the order of $10^{-7}$.

 

 

The decay of the Z gauge boson into a pair of photons
or gluons is forbidden in standard field theories due to angular
momentum conservation and Bose statistics. This
fact, which is known as the Landau-Yang theorem [1], applies
to any transition of a massive vector boson into two
massless vector particles

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم شهریور 1393ساعت 10:1  توسط یاسمن فرزان 


The subatomic physics group at the University of Bergen (Norway) has an opening for a PhD student starting in early 2015.  The complete announcement and the online application can be found at
http://www.jobbnorge.no/en/available-jobs/job/105349/research-fellow-phd-candidate-in-theoretical-particle-physics

+ نوشته شده در  جمعه چهاردهم شهریور 1393ساعت 22:51  توسط یاسمن فرزان 

تدریس خصوصی و گروهی زبان تخصصی فیزیک توسط fluent speaker:

اگر در خواندن مقالات یا کتاب های علمی مشکل دارید یا میخواهید مطلبی را به انگلیسی آکادمیک برگردانید میتوانید از دوره های کمکی ما استفاده کنید. برای دریافت فایل نمونه و نحوه ی صحبت مدرس و اطلاع از کلاس ها به آدرس  y.moghadamnia@gmail.com  ایمیل بزنید یا با شماره ی 09333817136 (مقدم نیا) تماس بگیرید.

 یادآوری: کلاس ها به صورت اینترنتی نیز برگزار میشود که درآن صورت، از تخفیف برخوردار خواهید شد.

یادآوری دوم: برای اطلاع از دیگر دوره های تدریس (غیر از زبان تخصصی فیزیک) در ایمیل خود این مورد  را ذکر کنید.

+ نوشته شده در  چهارشنبه پنجم شهریور 1393ساعت 17:13  توسط یاسمن فرزان 

(تکرار از مرداد سال 1390)
چگونه درس خواندن
وقتی یک متن فیزیک (کتاب یا مقاله) می خوانید دایم باید از خود سئوال کنید این فرمول از کجا آمد؟ اصلا چرا این جمله در اینجا نوشته شده؟ این مطلبی که اینجا دارم می خوانم در کجای فرمالیز م هایی که قبلا آموخته ام قرار می گیرد؟ سعی کنید در مورد مطلبی که می خوانید آزمایش ذهنی ترتیب دهید و نتیجه را پیش بینی کنید. یادتان باشد فاینمن هم خیلی بر لزوم و اهمیت آزمایش های ذهنی در فهم مطالب تاکید می کند. تمرین ها را حل کنید و خود تمرین های جدیدی طرح کنید.

اگر آن چه که می خوانید مقاله پژوهشی است به این فکر کنید که چگونه می توانید مقاله را بسط دهید و یا سئوال مربوطی را بابید که در کنار آن یا خودتان یا دیگر همکاران در مورد آن کارپژوهشی کنند.

کتاب و مقاله ی فیزیک را این جوری می خوانند! اما روش اغلب دانشجویان ایرانی متفاوت از این است. مقاله خواندن از نظر آنها این است که با خودکار یا مارکر مقالات را خط خطی کنند و احیانا هر از گاهی معنای کلمات انگلیسی را از دیکشنری بیابند و با مداد کمرنگ کنارش بنویسند. یا رونوشت کنندویا به فارسی ترجمه نمایند. اگر هدف شما تمرین زبان انگلیسی بوده باشد بازهم این روش درستی برای آمو ختن زبان انگلیسی نیست. روش های آموزشی بسیار پیشرفته تر و موثر تر و البته جذاب تر و مفرح تر از این روش برای آموختن زبان انگلیسی است. به طریق اولی این راهکار به درد آموختن فیزیک نمی خورد. و به طریق "اولی تر" به درد کار پژوهشی در فیزیک!

اگر روزی ۲۰ ساعت و هفته ای هفت روز هم به این روش فیزیک بخوانید باز هم راه به جایی نمی برید. برخی از اساتید در ایران به دانشجو می گویند دانشجو باید فلان قدر ساعت در روز درس بخواند و از این حرفها. به نظر من حرف بیخودی است. دیروز با همکار عزیز Martin Hirschگفت و گو می کردم برای او اصلا غریب می نمود که استادی ممکن است چنین حرف بیهوده ای به دانشجویی زده باشد. طاهرا او هیچ وقت نشنیده بود که چنین توصیه ای کسی به دانشجویانش بکند. یکی از نتایج منفی همین حرف آن است که دانشجو چندین ساعت در روز صرف خط خطی کردن مقالات و کتاب ها (و یا رونوشت کردن آنها) می کند بعد مدعی می شود! می گوید من که این همه زحمت کشیدم و تفریحات را بر خود حرام کردم و نسخه ی استاد رعایت کردم و بهمان ساعت در روز کار کردم پس دیگه کارم حرف نداره. اگر ایرادی هست لابد از عوامل دیگر است که من آینشتاین نمی شوم!

بیشتر از کمیت زمانی مطالعه کیفیت آن مهم است

 

آهن و آهنربا


آقای دکتر الف-که استاد دانشگاه است- خانم ج را در یک مهمانی خانوادگی می بیند. در حالی که مشغول احوال پرسی هستند "ب" که پسر خانم "ج" است در حال دویدن ظرف بزرگ میوه را وسط تَنَبی (اتاق پذیرایی) واژگون می کند. خانم ج از میزبان عذر می خواهد میوه ها را جمع می کند و در حالی که از ناراحتی و خجالت سر به زیر انداخته به صندلی خود بر می گردد. استاد الف می گوید "خوب! بچه است دیگه! طبیعیه" درد دل خانم ج باز می شود: "خیلی بازیگوشه! اصلا به درس هاش اهمیت نمی ده! مخصوصا تو علوم خیلی ضعیفه."بعد از استاد الف خواهش می کنه یه روز "ب" را "ببره به خدمتش" تا با او علوم کار کنه. استاد الف می گه معلم هاش که باید خیلی بهتر از من با اصول پداگوژیک به او درس بدهند. خانم ج می گه "خواهش می کنم! علاوه بر فضل و علم شما ابهت و احترام شما باعث می شه که ب بازیگوشی را بذاره کنار و مثل بچه ی آدم درس بخونه." استاد الف فکر می کنه خانم ج با وسواس هاش و سخت گیری های بی مورد و ناسازگارش با افراط و تفریطش در سخت گیری و آسان گیری ب را از درس زده کرده. با این حال حرف خانم ج را زمین نمی اندازه و قبول می کنه. شاید به خاطر این که سر قضیه ی ظرف میوه خانم ج خیلی ناراحت شده بود و می خواست او را خوشحال کنه.

مدتی می گذره وخانم ج پسرش را به نزد استاد الف می بره که با او علوم کار می کنه. استاد الف می پرسه " خوب! پسرم بگو ببینم در علومتان چی خوندید." ب جواب می ده که یادم رفته. استاد الف می گه پس کتابت را بیرون بیار با هم بخوانیم. ب همین کار را می کنه. استاد الف می گه:" خوب! همین جمله را بخوان وبر ای من توضیح بده. جمله این بود : "آهنربا آهن را جذب می کند." ب شروع می کنه به "روان کردن درسش": "آهنربا آهنربا آهنربا" آهن آهن آهن" "را را را را" آهنربا آهن را آهنربا آهن را آهنربا آهن را " "جذب جذب جذب" "می کند می کند می کند" "جذب می کند جذب می کند." " آهنربا آهن را جذب می کند.آهنربا آهن را جذب می کند.آهنربا آهن را جذب می کند.آهنربا آهن را جذب می کند.آهنربا آهن را جذب می کند."

اشتباه نکنید! ب مشکل لکنت زبان نداشت. این شیوه ی تکرار روش درس خواندن او بود. چشم های استاد چهار تا می شود. آن موقع قریب ۵۵سال عمر داشت و از ۱۵ سالگی هم تدریس کرده بود. در دانشگاه هم به نسل های مختلف درس داده بود. اما تا کنون با چنین پدیده ای رو به رو نشده بود.

این داستان نیمه واقعی است. البته جزئیات را من باز سازی کردم ولی نزدیک بیست سال پیش چنین اتفاقی افتاده بود. البته ب extreme limit

است!کسی با شیوه ی ب درس می خواند سر از رشته ی فیزیک در نمی آورد! اما همین شیوه ی خط خطی کردن مقالات هم شکل ملایم تر همان شیوه ی ب است. البته مارکر را بیخودی اختراع نکرده اند. وسیله ی مفیدی است. من خودم از آن استفاده می کنم. فقط زیر کلمات و جملات کلیدی که قرار است توجه جلب کنند خط بکشیم کافی است. اما من وقتی این خط خطی های دانشجو ها را می بینم متاسفانه می بینم که تا حد زیادی مانند همان ب نتوانسته اند تشخیص دهند جمله کلیدی کدام است. صغری کدام است کبری کدام. از چه چیز چه چیز را نتیجه گرفته اند. فقط خط کشیده اند و رد شده اند.

به نظر شما استاد الف باید چگونه به ب بیاموزد که شیوه ی درست درس خواندن این گونه نیست.

در قسمت بعدی نظر خود را می گویم

توضیح: تنبی به ترکی آذربایجانی یعنی اتاق پذیرایی

 

مفهومی خواندن


در یادداشت پیشین ام این سئوال را مطرح کردم که چگونه می توان به یک دانش آموز به طور «مفهومی» و نه «طوطی واری» آموخت که «آهنربا آهن را جذب می کند.»  به نظر من مسئله ی آموزش دو بعد اصلی دارد. یکی بعد انسانی مسئله است. چگونه می توان کودک بازیگوش گریز پا را به مکتب آورد و او را متقاعد کرد که حواسش را جمع کند؟ این کودک بازیگوش شاید یک کودک واقعی باشد که قرار است ما به او درس بدهیم و یا کودک بازیگوش درون هر کدام از ما ها باشد که با بازیگوشی از زیر درس خواندن و یا کار پژوهشی در می رود. بیشتر پیشنهاد هایی که دوستان دادند در این جهت بود. من هم چیزی اضافه بر آن چه که گفته شد در این زمینه ندارم که بیافزایم.

اما قضیه بعد دیگری نیز دارد و آن این که اصلا "مفهومی" یاد گرفتن یعنی چه؟ چه موقع ما مطلبی را مفهومی یاد گرفته ایم. اگر به خاطر داشته باشید دومین یادداشت که من در وبلاگ مشق پژوهش منتشر کردم در مورد «دکتر سید حسین نصر» بود. تاکید کردم که دکتر نصر دیدگاه سنتی جامعه ی ما را نسبت به مسایل مختلف از جمله علم و عالم به نیکی و دقت و زیبایی می شکافد. این دیدگاه با دیدگاهی که در بین فیزیکپیشگان- یا دیگر پژوهشگران دانش های بنیادی- در دنیای امروز رایج است مشترکاتی دارد اما دقیقا منطبق نیست. به نظر این جانب بزرگترین تفاوت این دیدگاه در "مفهوم فهمیدن" نهفته است. مفهومی که یک فیزیکدان امروزی از فهمیدن یک مطلب در ذهن دارد با مفهومی که یک دانشمند «فلسفه ی طبیعی» پانصد سال پیش از فهمیدن داشت فرق می کند. منظور یک فیزیکدان از فهمیدن پدیده ای آن است که آن را در قالب فرمالیزم ریاضی که می شناسد توصیف کند و بتواند با استفاده از همان ابزار فرمالیزم پیش بینی نماید که اگر شرایط قدری عوض شد چه اتفاقی می افتد. اگر این پیش بینی اش در آزمایش تایید شد فیزیکدان خوشحال و خندان می شود که موضوع را فهمیده. خیلی ذهن خود را در گیر این که «ماهیت ذاتی» فلان چیز چیست نمی کند. اصلا این عبارت «ماهیت ذاتی» و عبارت هایی از این دست برای فیزیکپیشگان عبارات چندان آشنایی نیست. در صورتی که متون قدیمی –قدیمی تر از گالیله را بخوانید این عبارت به کرات دیده می شود. با فرهیختگان و فضلای ایرانی کنونی صحبت کنید می بینید دغدغه ی آنها هم دانستن همین «ماهیت ذاتی» است. حتی کسی مانند پدر من که تحصیلات تمام وکمال مدرن داشته است هر از گاهی مرا به کناری می خواند و می پرسد بالاخره معلوم شد «ماهیت ذاتی» ماده یا نیرو یا...چیست. من هم می مانم که چه جوابی بدهم. وقتی می گویی که هدف ما پاسخ گویی به این سئوال نیست خیلی ناراحت می شوند. در لفافه ی جملات زیبا و ادیبانه چیزی می گویند که رک و پوست کنده و ساده و عامیانه اش این چند جمله است:« علم کاربردی که نمی خوانی که به یک دردی بخورد. ماهیت ذاتی چیزی را هم نمی خواهی بیابی! پس چه غلطی داری می کنی؟!!!!» البته به این صراحت نمی گویند. شعر منسوب به ابن سینا را می خواندند یا چیزی از آن دست:«دل ار چه د راین بادیه بسیار شتافت/ یک موی ندانست ولی موی شکافت/ اندر دل من هزار خورشید بتافت/وآخر به کمال ذره ای راه نیافت.» اما نگاهی که می اندازند همان معنای "پس چه غلطی داری می کنی" را می رساند!

الغرض! کسی که به دنبال ماهیت ذاتی است نباید بیاید دنبال فیزیک. تا جایی که من می بینم حتی در فلسفه ی مدرن هم دیگه سئوال ماهیت ذاتی دغدغه ی اصلی نیست. اما بهتر است با یک فیلسوف صحبت کنید تا به شما بگوید اگر دغدغه ی شما سئوالاتی از این دست است باید به کجا مراجعه کنید.

خوب! آن از دیدگاه فرهیختگان و فضلای ما که سنی از آنها گذشته است. حالا برسیم به دانشجویان عمیق و اهل مطالعه و تفکر ما. این دانشجویان سردرگم هستند دقیقا نمی دانند چه از فیزیک می خواهند. از یک سو شاتل هوا کردن برایشان ارزش است و از سوی دیگر دنبال «ماهیت ذاتی» یافتن. در ذهن خود هم هنوز به یک نتیجه رسیده اند که بالاخره کدام را می خواهند. در هر دو صورت هیچ کدام را از رشته ای مانند فیزیک انرژی های بالا یا کیهانشناسی به دست نمی آورند وسرخورده می شوند. بعد حکم صادر می کنندکه این رشته ها به درد نمی خورند. البته در این نتیجه گیری اشتباه می کنند. این آنها هستند که انتظار بی موردی از این گونه رشته ها دارند و شناخت درستی از نقشی که این گونه رشته ها در تعمیق فهم نوع بشر از طبیعت ایفا می کند ندارند.

سئوال مشابه در ذهن دانشجویان اروپایی به این صورت پررنگ وجود ندارد. آن دغدغه و آن سردرگمی در آنها دیده نمی شود. نداشتن چنین دغدغه ای در انها از نظر دانشجویان ایرانی گاهی به سطحی بودن و یا حتی «احمق بودن» تعبیر می شود.درصورتی که واقعیت آن است که مسئله برای آنها از چهارصد سال پیش به این سو حل شده. راه حل در قالب اموزش رسمی و غیر رسمی و همچنین ادبیات و فرهنگ پاپ از کودکی در ذهن آنها وارد شده. آنها به نقش دانش های بنیادی -به معنای مدرن کلمه – واقف هستند. آنان که رو به رشته های بنیادی می آورند می دانند که چه می خواهند. از این رشته ها انتطار بی مورد ندارند در نتیجه آن تب و تاب وسر درگمی دانشجویان ایرانی را ندارند. این به معنای سطحی و یا احمق بودن آنها نیست.

به مثال آهنربا ی خودمان برگردیم . فهم مسئله سطوح مختلف دارد. یک سطح از فهم که همان فهم دبستانی است آن است که دانش آموز آهنربا در دست بگیرد و به چشم خود ببیند که آهنربا آهن را جذب می کند اما تخته ویا طلا را جذب نمی کند. بعد برای خودش سئوال طرح کند: اگر بین آهن و آهنربا شیشه بگذارم باز هم آهن ربا آهن را جذب می کن؟ کاغذ چی؟ یک تکه فلز چی؟! بعد باید با خودش فکر کند تا مسئله را کمی کند. تا چه فاصله ای آهنربا آهن را جذب می کند. آیامیزان جذب به جنس جاده ای که بین این دو وجود دارد وابسته است. فرضیه ای برای این سئوال بدهد و آزمایشی ترتیب دهد که پیش بینی این فرضیه را می آزماید. آیا اگر آهنربا را بشکنیم باز هم آهن را جذب می کند؟ اگر آهنربا را نصف کنیم فاصله ای که جذب اتفاق می افتد کم می شود؟ تا چه حد؟ برایش فرضیه ای بنویسد و امتحان کند. اگر تکه های آهنربا را کنار هم بگذاریم آیا فاصله ای که جذب اتفاق می افتد برابر فاصله ی جذب آهنربای کامل خواهد بود؟ فهمیدن یعنی این که این گونه سئوالات را بتواند طرح کند و جوابی بتواند بدهد. جوابی مبتی بر فرضیه و فرمالیزمی ساده. نه جوابی همین طور الکی و شانسی.

حالا بیاییم همین فهم را عمیق تر بکنیم و به سطح بالاتری برویم. یک مدل ساده شده ی مولکولی باید برای پدیده ی آهنربا بتوانیم ارائه دهیم.بر این اساس باید بتوانیم توضیح دهیم که چرا آهنربا آهن را جذب می کند اما طلا را جذب نمی کند. بر این اساس پیش بینی کنیم که آیا آلومینیوم را هم جذب می کند یا خیر. بعد بتوانیم رفتار آهنربا را با دما و میدان مغناطیسی خارجی توصیف کنیم.گذارهای فازش را پیش بینی کنیم و ... راه حل می تواند تحلیلی باشد یا حل عددی. به هر حال اگر بتوانیم مدلی ارائه دهیم به تقریب خوبی به درستی رفتار را آهنربا پیش بینی می کند به عنوان یک پژوهشگر فیزیک می توان خوشحال بود که مسئله فهمیده شده.

البته عموما به این راحتی نیست. معمولا مدل ساده شده ای که ارائه می شود رفتار کلی را توضیح می دهد اما یک سری رفتارها را دقیق نمی تواند توضیح دهد یا در یک بازه از پارامترها مثل دما و میدان مغناطیسی توصیف مدل کارآمد است اما نه در همه ی بازه ها. فهم عمیق تر با کار روی مدل و اصلاح آن در جهت توصیف دقیق تر انجام می گیرد. میزان خوبی یا بدی توصیف هم با ابزار ریاضی کمی می شود. این جوری نیست که یکی همین جوری بخواهد ادعا کند مدلش بهتر از دیگران است. در صورتی ادعای او پذیرفته می شود که نشان دهد فلان پارامتر که معیار خوبی مدل است (مثلا مجذور-کای) مدل او را ارجح بر مدل های دیگر نشان می دهد. پذیرفته شدن و یا رد مدل ها خود یک پروسه ی طولانی و دقیق علمی است که ابزار ریاضی مناسب خود را دارد.

+ نوشته شده در  یکشنبه دوم شهریور 1393ساعت 10:59  توسط یاسمن فرزان 

خبر فرخنده جایزه مریم میرزاخانی عزیز فرصت مغتنمی هست برای این که دانش آموزان را به علوم پایه علاقه مند سازیم. شاید این فرصت دیگه پیش نیاید. امیدوارم این فرصت را نسوزانیم. حتما در مدارس-به خصوص مدارس فرزانگان- این خبر دانش آموزان بسیاری را به ریاضی علاقه مند خواهد ساخت.

در این جهت, کتاب "امی نوتر, مادر جبر نوین"  ترجمه آقای حسن فتاحی را دوباره معرفی می کنم.

برای اطلاع بیشتر به اینجا مراجعه کنید. کتابی است که خواندن آن را به تمام دانش آموزان مدارس و معلمین عزیز کشور توصیه می کنم. مخاطب اصلی کتاب دانش آموزان هستند. این کتاب از یک نظر شبیه گلستان سعدی است. ازاین نظر عرض می کنم که هر گروه سنی به نوعی با کتاب و شخصیت ریاضی دان بزرگ امی نوتر ارتباط برقرار می کند و نکته ای می بیند که برایش جذاب هست. افراد بین 18 تا 40 سال از پشتکار امی نوتر درس ها خواهند آموخت. برای افراد بین 40 تا 60 سال  خواندن عقاید و گرایش های سیاسی امی نوتر و جامعه ی ریاضیدانان آن زمان آلمان جالب و در خور توجه خواهد بود (احتمالا دانش آموزان به این نکته اصلا توجه هم نخواهند کرد و حسی نخواهند داشت). برای افراد بالای  60 سال حال و هوای زندگی و کودکی امی نوتر یادآوری ای نوستالژیک از دورانی خواهد بود که مصرفگرایی این قدر دنیا را به اشغال خود در نیاورده بود. خلاصه این کتاب را به همه گروه های سنی بالای هفت سال توصیه می کنم. امیدوارم  روزی بیاید که شمارگان این قبیل کتاب  ها در ایران به میلیون برسد همان طور که تیراژ  برخی کتاب ها در اروپا و آمریکا به راحتی  به این رقم می رسند

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و دوم مرداد 1393ساعت 11:39  توسط یاسمن فرزان  | 

مطالب قدیمی‌تر